Lombok: van probleemwijk tot voorbeeldfuctie

Minister Ella Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie) heeft veertig wijken in Nederland aangewezen als probleemwijk. Het is haar bedoeling om hier 'prachtwijken' van te maken. Vraag is hoe dat moet.

In de Utrechtse wijk Lombok, die twintig jaar geleden absoluut in deze top-40 zou zijn beland, hebben de bewoners en bestuurders met dezelfde problemen te maken gehad. En ze opgelost. Het probleem is volgens Hans Scholten van de gemeente Utecht wel dat er niet een duidelijk strategisch plan op tafel gelegd kan worden. “Dan had minister Vogelaar al lang hier op het gemeentehuis gestaan.” Toch is het goed om te zien dat Vogelaar geen onmogelijke taak te wachten staat: het is mogelijk om van een slechte buurt een zeer populaire wijk te maken.

Wat was er aan de hand?
Lombok is een arbeiderswijk die gebouwd is aan het eind van de negentiende, begin twintigste eeuw. In de jaren zestig kwamen ook de eerste allochtonen in Nederland. Zij vonden werk in de fabrieken en huurden daar huizen. Het ging fout toen in de jaren zeventig de fabrieken hun deuren sloten en de werknemers zonder werk kwamen te zitten.

Ze hadden daardoor geen geld om hun huizen te onderhouden, waardoor de woningen verloederden. De oorspronkelijke bewoners kenden een grote sociale controle en in het begin hielpen ze de nieuwkomers. Toen dat er te veel werden, verdween die behulpzaamheid. Daarbij was hun hulp ook minder nodig: de allochtone bewoners konden met vragen bij elkaar terecht.

Conflicten
In het begin van de jaren tachtig waren de problemen het grootst. De basisschool had zo veel kinderen van allochtone afkomst dat het een ‘Turkenschool’ heette en de bibliotheek had hetzelfde stempel, waardoor veel autochtone bewoners naar andere filialen in de stad gingen. Ook waren er in die jaren een reeks branden – waarvan een deel ontstonden door overbewoning bij allochtonen – en er irritaties over het achteloos neerzetten van grof vuil, lekkages, achterstallig onderhoud, illegale bouwwerkzaamheden en gebroken ruiten.

In de zomer van 1980 ontstond er in een park net buiten de wijkgrens een grote rel tussen Nederlandse en allochtone jongeren. Het betrof een uit de hand gelopen ruzie over het gebruik van een speelveld in het park. Volgens een onderzoeker markeert dit gevecht de overgang van een soepele naar een problematische omgang van Nederlanders en buitenlanders.

Kentering
In 1993 werd in het RTL4-programma Ooggetuige aandacht besteed aan Lombok. Het programma bestond uit beelden van de wijk en een aantal vraaggesprekken. In het programma werd een heel negatief beeld van de wijk geschetst; bewoners noemden het zelfs discriminerend en doorspekt met racisme. zie filmreportage 'De kashba voorbij'

Scholten: “Het zorgde voor een explosie van verontwaardigde reacties. Het lijkt wel alsof de mensen toen hebben besloten om iedereen te laten zien dat het helemaal niet zo’n slechte buurt is.” Sinds dit jaar wordt er in de buurt van alles georganiseerd door de bewoners, waaronder de multiculturele markt Salaam Lombok en het Lombok Anders Festival, en zoeken de verschillende bevolkingsgroepen toenadering met elkaar.

Andere verbeteringen
Door de overheid opgelegde integratie werkte niet. Er werden verschillende projecten gestart, maar geen een leidde tot het gewenste resultaat. De grote kentering kwam volgens Scholten ruim tien jaar geleden. “Het heeft verschillende redenen gehad. Er zijn investeringen gedaan door de gemeente, het woningaanbod is verbeterd en de ligging dicht bij het centrum maakte de wijk aantrekkelijk voor starters. Deze jonge tweeverdieners geven een wijk een goede impuls. Maar het is te simpel om dan maar te stellen dat je, door veel starters een wijk in te lokken, een probleemwijk kan verbeteren.”

Multicultureel
Wie een beetje zicht heeft op de Utrechtse woningmarkt, kan alleen maar beamen dat Lombok hip is. Jonge mensen willen er graag wonen en de huizen zijn niet aan te slepen. En het ziet er naar uit dat het zo nog wel even al blijven, want uit een recent onderzoek naar de mening van Utrechters over hun wijk, is gebleken dat steeds meer mensen tevreden zijn over Lombok. “Het aantal bewoners dat verwacht dat hun buurt achteruit zal gaan, is gedaald", concludeert Scholten. "Dat is een positieve vibe.” Van alle Lombokkers geeft zelfs 32 procent aan in deze buurt te zijn gaan wonen vanwege het multiculturele karakter. Dat had niemand twintig jaar geleden kunnen voorspellen.

Planet Internet | Linda Engels | 23-03-07