Grootse toekomst voor overkant kanaal
Terwijl het nieuwe havenkwartier van de Utrechtse Dichterswijk nog niet meer is dan een verzameling tekeningen en snelgroeiend beton, richt Utrecht de blik alweer naar verdere einders: aan de overzijde van het Merwedekanaal ligt nog een gebied dat een grootse toekomst wacht.
Stedelijk wonen moet aan de oevers tussen de Nelson Mandelabrug en de Balijebrug de boventoon krijgen, net zoals dat van oudsher het geval is in de Rivierenwijk, Lombok en Majellapark. Maar dan niet het dromerige stedelijke wonen uit de jaren dertig van de twintigste eeuw, met woonboten en plantsoenen. Bij het nieuwe karakter van het Merwedekanaal past hoogbouw tot soms wel vijftien verdiepingen, hoogwaardige architectuur en de combinatie van functies. Wonen boven een kantoor, een school of een bedrijf dus, met daaronder een parkeergarage. En waarom zou er geen evenementenplein kunnen komen op een deel van de gebouwen van de Jaarbeurs, filosoferen de ontwerpers van het Utrechtse stadsbestuur?
Scheepvaartroute | Het is de eerste keer sinds de aanleg van het Merwedekanaal dat dit gebied als een geheel wordt bekeken. Toen, tussen 1881 en 1892, ging het om het behoud van de scheepvaartroute langs Utrecht. De Keulse Vaart tussen Amsterdam en de grote rivieren liep via de Vecht, de Catharijnesingel en de Vaartsche Rijn. De route was te smal geworden voor moderne schepen van die tijd.  Het Merwedekanaal moest daarvoor een oplossing bieden. Nu laat het stadsbestuur de ogen begerig vallen op bedrijfsterreinen die niet meer efficient worden gebruikt, of die niet meer in de omgeving passen. Daar ligt een deel van de oplossing voor het gebrek aan woningen in de stad. De gesloten sojafabriek Cereol springt het meest in het oog, maar voor delen van het Jaarbeursgebied en oude Defensieterreinen heeft Utrecht eenzelfde wensenlijstje.Een wandeling langs de kanaalsoevers laat zien hoe hier wel heel verschillende gebieden met elkaar worden verenigd. Het Spinozaplantsoen aan de rand van Majellapark bijvoorbeeld, met zijn licht verouderde woningen onder de rook van Donwe Egberts, heeft tegenwoordig zicht op een door paarse baksteen getinte woontoren aan de andere kant van het water. Die toren met luxe appartementen, gebouwd voordat Utrecht een visie had op de kanaalzone, valt bij de ontwerpers in de smaak. Er komt in de nabije toekomst ook nog een sportpark bij met kinderopvang. Minder rooskleurig is het vooruitzicht voor de oudere pandjes rond de 'koffieknoop' de drukke kruising van verkeerswegen bij de branderij. Daar hangt het onheilspellende woord 'herstructurering' in de lucht, wat de slopers in de stad doet opveren. Geluidsbelasting en luchtkwaliteit maken deze plek minder geschikt voor wonen, vindt de gemeente. Aan de kanaalkant van het buurtje daarentegen zou het wonen wel meer ruimte moeten krijgen. Daar valt nog wel wat oude bedrijfsbebouwing voor in te ruilen.
Lombok
Even verderop leidt de wandeling langs het park Oog in Al en aan de andere oever het stedelijk wonder Lombok. Daar gaat Utrecht natuurlijk niet aan prutsen. De visie op de kanaalzone zet enthousiast op een rijtje welke mooie ontwikkelingen zich allemaal al hebben voorgedaan, en wat voor fraais er verder nog in de pen zit. Het 'waterplein' dat de ontwerpers voor zich zien tussen de ophaalbruggetjes moet zelfs een toeristische trekpleister worden. Vooral zo doorgaan is de boodschap.
Hier is geen sprake van hoogbouw, nieuwe woningen moeten zich voegen naar het karakter van de bestaande panden, en het begerige oog valt alleen nog op het terrein van P1l dat aan Cereol grenst. Daar zou Utrecht ook graag koopwoningen neerzetten die naar verwachting gretig aftrek zullen vinden. Maar vanaf dat idyllische waterplein valt het oog onvermijdelijk op de kantoortorens van Axa en de Sociale Verzekeringsbank langs de Graadt van Roggenweg.
Hoog torent dit geheel boven de skyline van Lombok uit, en als het aan de ontwerpers ligt krijgen de torens nog heel wat broertjes en zusjes. 'Stedelijk gemengd' is het trefwoord voor het Jaarbeursgebied, dat er op veel dagen nu te ontvolkt bijligt. Welig tiert het gras op de uitgestrekte parkeervelden, en dat is zonde zo dicht bij het oude centrum. Alleen de bouw van het casino is niet genoeg gebleken om de stadsbewoners hierheen te lokken en dus zet Utrecht zwaardere middelen in. In de toekomst moet rond de Jaarbeurs ook gewoond worden, gewerkt en er zou ook plaats gevonden moeten worden voor een mega-disco en een multiplexbioscoop. Mocht de Jaarbeurs zichzelf ongemakkelijk gaan voelen tussen al deze drukte dan ziet Utrecht ook nog wel iets in een vertrek van de organisatie.
De gemeente zou dan het hele gebied opnieuw kunnen inrichten volgens de eigen ambities. Maar geld heeft Utrecht daar op het oog niet voor over. Na de aankoop van Cereol staat hooguit nog de aanschaf van het Defensieterrein op de planning. Dat ligt tegenover de buurt Parkhaven van de Dichterswijk. Het is volgens Utrecht nauwelijks in gebruik, zodat de gemeente goede hoop koestert op een woontoekomst voor de grond. De huizen kunnen alleen niet te dicht bij de warmtecentrale van de UNA komen te staan, zodat daar direct omheen plek is gedacht voor kantoren.
Garage | Vanaf de Balijebrug zuidwaarts is het vrije ondernemerschap de gemeentelijke visie voor geweest. Hier staan vooral bedrijven die niet weg willen, zo is te zien aan het enthousiaste investeren in gebouwen. Het Utrechtse trefwoord voor dit deel van de kanaalzone is 'hoogwaardig werken' maar meer dan vrome wensen staan er eigenlijk niet op papier. Alleen voor de 'eigen' garage van vervoersbedrijf GW kan Utrecht actie ondernemen. Bovenop de stallingsvlakte van de bussenvloot komt een parkeerdek voor GW-kantoorpersoneel, stellen de ontwerpers voor. Een andere indeling maakt het verder mogelijk 15.000 vierkante meter kantoorruimte toe te voegen. En als dat is gebeurd, moet Utrecht maar hopen dat andere bedrijven het goede voorbeeld volgen.
Speciale aandacht vraagt het stadsbestuur voor het monumentale industriepand van Mobach, een voormalige aardewerkfabriek. Dit goed bewaarde complex met aangrenzende woonhuizen moet minder bekneld komen te staan, is de wens. In hoeverre Utrecht daarin gaat slagen is onduidelijk. Direct aan Mobach grenst een kluitje uit de blokkendoos gehaalde kantoorvilla's met de weidse naam Smart Business Park. Een grotere tegenstelling met de verfijnde details van Mobach en de Rivierenwijk aan de overzijde is haast niet te bedenken.
Nog verder wandelen voert opnieuw langs bedrijfspanden, maar nu van opklimmende hoogte naarmate de kruising van het kanaal met de snelweg A12 nadert. Toch blijft er over het water nog zicht op de watertoren langs de Vaartsche Rijn - zo hoog is de bebouwing langs de oude waterweg dus nog niet. Dit laatste Utrechtse stukje van het Merwedekanaal is de 'poort van de stad' in de visie van de gemeente, en hier mag de bebonwing her en der best nog wat hoger worden. Buurgemeente Nieuwegein heeft op het kantorenpark Laagraven alvast een voorschot genomen. De torens van Ballast Nedam zijn een goed voorbeeld van zo'n poort naar de stad, al liggen ze dan aan de 'verkeerde' kant van de weg. Onvermijdelijk bepalen ze wel de maat van wat Utrecht er de komende jaren tegenover gaat zetten.
Fragment uit Utrechts Nieuwsblad | 31-08-02
|
