'Zonder kerken vrouwen en kinderen op straat'

Pastor G.Westerveld van de Antoniuskerk in Lombok zit in een vervallen plankwoning in de Damstraat op de bank bij mevrouw Radovanovich. Somber kijkt hij naar haar twee dochters in smoezelige kleren. De Antoniuskerk geeft wekelijks geld aan de zigeunerfamilie, die al elf jaar illegaal in Utrecht verblijft.

Elke week gaan vrijwilligers van de kerk met dit geld boodschappen doen met mevrouw Radovanovich. Want als ze niet toezien op het kopen van levensmiddelen, verdwijnt het geld misschien wel in de zakken van meneer Radovanovich, die een voorliefde heeft voor gokken.

Vrijwilligers van een aantal Utrechtse kerken, zowel katholieke als van de Samen Op Weg-gemeenschap, zorgen in Utrecht voor de groeiende groep uitgeprocedeerde asielzoekers. Zonder verblijfsvergunning en vaak zonder mogelijkheid terug te keren naar het land van herkomst, zouden deze mannen, vrouwen en kinderen op straat belanden. Het Rijk voerde een jaar geleden de Nieuwe Vreemdelingenwet in. Door deze strengere wet kunnen asielzoekers na de eerste negatieve uitspraak geen aanspraak meer op opvang. De theorie van het Rijk is dat de asielzoekers het land wel uit eigen beweging zullen verlaten, als ze op straat belanden. De praktijk is dat een groeiend deel van deze groep schippert in de marge van Nederlandse samenleving. Utrecht is een van de gemeenten die tegen het rijksbeleid in plankwoningen en geldelijke steun beschikbaar stelt aan de asielzoekers in de stad, die wel willen maar niet kunnen terug keren. Vertegenwoordigers van de kerken en een groepje gelovigen doen het werk. Uit naastenliefde, zeggen ze, een van de pijlers van het Christelijk geloof. Deze uitgeprocedeerden zijn de nieuwe armen die de kerken zien als een laatste strohalm.
In de Antoniuskerk brengen gelovigen beddengoed en andere spullen bij elkaar voor de familie Radovanovich. Het voormalige Joegoslavië wil de familie niet meer opnemen, omdat ze al zo lang weg zijn, vertelt mevrouw Radovanovich. Paspoorten bezit de familie niet. De kinderen zijn in Nederland geboren. Voor de plankwoning woonden ze in een caravan op een terreintje aan de Vlampijpstraat, zonder water en electriciteit. De kinderen gingen alleen in bad als moeder genoeg regenwater had opgevangen in een teiltje. Ik word op school uitgelachen omdat ik kapotte kleren heb,'' zegt dochter Suzanna(8).

Wanhopig | Pastor Westerveld is wanhopig. De kerk kan ook niet eeuwig blijven bijspijkeren, het is elke keer schrapen en fantaseren. Elke maand is het weer spannend, of het gas en de electriciteit niet worden afgesloten. Wij kunnen het als kerken toch niet laten gebeuren dat kinderen op straat komen te staan?

Deze mensen bestaan niet voor de overheid, maar ik zie ze hier zitten. Het lijkt wel Kafka, maar dan in het echt. De overheid zou een generaal pardon moeten geven voor deze mensen, want zo maakt de wet mensen kapot.'' P.Thomassen, die de hulp namens de Utrechtse katholieke kerk coördineert, spreekt van een belachelijke situatie. Het zwembad loopt over en de kerken moeten maar gaan dweilen. De overheid verzaakt haar verantwoordelijkheid en schuift die af op de kerken. Eigenlijk zijn we stapelgek dat we de opvang voor asielzoekers regelen. We hebben niet voor deze rol gekozen. We zouden ons liever beperken tot het zingen van mooie liederen in de kerk op zondag, maar we kunnen deze vluchtelingen moeilijk op straat laten creperen.''

De Utrechtse kerken hebben zich nu over naar schatting twintig mensen ontfermd. De verwachting is dat dit aantal dit jaar gaat groeien tot zestig. De gemeente heeft vijf woningen beschikbaar gesteld en wil voor deze groep een noodopvang met vijftig bedden inrichten. Het zoeken is nog naar een locatie.

De kerken komen volgens Thomassen geld en mogelijkheden tekort om de mensen te kunnen helpen. We hebben geen vaste procedure om mensen onderdak te verschaffen. Bij ieder geval wordt ter plekke iets geregeld. We kunnen voorlopig dan ook niet meer mensen hulp bieden, zonder dat er een betaalde coördinator wordt aangesteld.''

Spreekuur | Twee dagdelen per week houden vrijwilligers van de Samen Op Weg-kerken en enkele betrokken bewoners van de wijk Oog in Al spreekuur voor de uitgeprocedeerden in het gebouw van de Nachtopvang In Zelfbeheer (NOIZ) aan de Makassarstraat in Utrecht-West. De vluchtelingen die de kerken hebben ondergebracht, kunnen dan wat leefgeld ophalen. Of ze kunnen terecht met praktische problemen, zoals het regelen van scholing voor de kinderen en juridische kwesties. G.Luiten, al jaren vrijwilliger bij het Asielzoekerscentrum in Oog in Al, heeft samen met de Raad van Kerken en Vluchtelingenwerk, het platform Plovu opgericht om de noodopvang te regelen. De tweedehandswinkels van Emmaus leveren kosteloos de inrichting van de tijdelijke plankwoningen.

Raam | Luiten ziet schrijnende gevallen. Als het nauwelijks meerderjarige meisje uit Guinee, dat twee dagen voor het kantoor van het Steunpunt Illegalen
bivakkeerde. De kerken proberen haar onderdak te brengen. Zo'n meisje belandt achter het raam als ze in verkeerde handen komt,'' zegt Luiten. Op het inloopspreekuur op vrijdagmiddag telt Luiten rustig het weekgeld van 39 euro voor de Somalische S.Said Biki uit. Ondertussen vertelt vrijwilligster J.Sanchez-Tokon dat de voogd heeft besloten de twee kinderen
van de Somalische vluchteling voorlopig nog in een pleeggezin te houden. De plankwoning waar Said Biki in woont is tijdelijk. De voogd vind het noodzakelijk dat de kinderen een stabiele omgeving hebben. Said Biki houdt haar tranen nog in. Later vertelt ze met natte ogen haar verhaal. Ze heeft nog geen verblijfsstatus gekregen en is nog in afwachting van de rechtzaak. In het AZC mocht ze niet blijven. De kerken gaven haar onderdak in een plankwoning. Haar dochtertje(9) en zoontje(8) wonen in pleeggezinnen in Hilversum.

Said Biki is al een aantal keren verhuisd. Luiten verzucht na afloop dat het inderdaad een triest verhaal is, maar hij benadrukt wel dat er meer achter
zit. Je wordt niet zomaar uit de ouderlijke macht gezet. We krijgen vaak vreselijke verhalen te horen. Maar je kunt je er niet teveel door laten leiden. Onze taak is vluchtelingen een kans te bieden hun leven op te bouwen door basisvoorzieningen ter beschikking te stellen.''

Wethouder H.Spekman (maatschappelijke opvang) zegt grote bewondering te hebben voor het werk van de Utrechtse kerken. Wij werken samen met de kerken, we zijn blij dat ze geweten tonen. Zonder de kerken belanden mensen op straat.''

Spekman heeft met vertegenwoordigers van andere steden al eerder aan het Rijk laten weten dat de gemeenten mensen niet op straat kunnen laten creperen. Voor de Tweede Kamer bestaan deze mensen niet, maar wij zien ze wel. Wij hebben een zorgplicht voor bijvoorbeeld de mensen die wel willen maar niet kunnen terugkeren. Bijvoorbeeld omdat ze meer tijd nodig hebben om aan uitreisdocumenten te komen of het land van herkomst ze niet wil terug nemen. Die mensen zijn gevangen in een web van bureaucratie.''

Utrechts Nieuwsblad | Dimitri Tokmetzis | 04-05-2002

Stilteplek

De vraag of de Antoniuskerk opnieuw door de week een plaats voor stilte en gebed in Lombok kan worden is in de afgelopen tijd verscheidene malen aan het parochiebestuur gesteld. De parochie wil de mensen in Lombok die willen bidden, stil worden of een kaars op steken, ook als ze 's zondags niet naar de viering komen van dienst zijn.

Als er een veertigtal mensen bereid is elk 45,- Euro te geven is het mogelijk om de Antoniuskerk aan de Kanaalstraat zodanig te beveiligen dat de ruimte opengesteld kan worden.

In de afgelopen maanden heeft de penningmeester van de Antoniuskerk zoveel overschrijvingen gekregen dat het bestuur er op rekent dat binnenkort begonnen kan worden met het inrichten van de stilteplek. Echter het bedrag is er nog niet helemaal en daarom de vraag: wilt u meedoen? U kunt 45 Euro storten op girorekening 723225 van de Antoniusparochie in Utrecht.

Op 15 juni 2003 is het zover: dan zal de stilteplek geopend worden (red.).

Website Antoniuskerk | 19-4-2002